فه‌رید ئه‌سه‌سه‌رد 26/11/2019 127 جار خوێنراوەتەوە

كوردو پەیمانی ناتۆ

هەرچەند پەیمانی ناتۆ لەوەتەی لە ساڵی 1949 دامەزراوە، كەموكوڕیی گەورە لە ستراكچەرە بنچینەییەكەیدا هەبووە، بەڵام سەرەڕای هەموو شتێك توانیویەتی لە كۆتاییدا بە سەركەوتوویی لە شەڕی سارد دەرچێ‌ ‌و بلۆكی كۆمۆنیست هەڵوەشێنێتەوە. ئەوسا باس لەوە دەكرا كە پەیمانەكە ئامانجی خۆی بەدەستهێناوەو هیچ پاساوێك بۆ مانەوەی نەماوە. بەڵام دروستكەرانی ستراتیج لە ئەمریكا بۆچوونێكی جیاوازیان هەبوو پێیان وابوو ئەمریكا ‌و جیهانی رۆژئاوا هێشتا پێویستیان بە ناتۆ هەیە.

ئێستا، پاش حەفتا ساڵ لە دامەزراندنی ناتۆ، پێناچێ‌ ئەمریكییەكان ‌و هاوبەشە رۆژئاواییەكانی، هەمان تێڕوانینیان هەبێ‌. لە سەردەمی ترەمپ دا زۆر پێ‌ لەسەر مانەوەی پەیمانەكە داناگیرێ‌، بەتایبەتی كە ترەمپ لە سیاسەتی دەرەوەیدا زۆر بایەخ بە كەمكردنەوەی خەرجییەكانی پەیمانەكە دەدا. لە لایەكی ترەوە، ئەوروپییەكان وای دەبینن كە ئەوروپا پێویستی بە سیاسەتێكی دەرەكیی جیاواز لە سیاسەتی ئەمریكا هەیەو لەو بڕوایە دان كە كاتی ئەوە هاتووە سوپای یەكگرتووی خۆیان هەبێ‌ و چیتر لە بەرگریدا پشت بە ئەمریكا نەبەستن.

دوو لێدوان گوزارشت لەم تێڕوانینە دەكەن. یەكێكیان هی وەزیری دەرەوەی ئەمریكا مایك پۆمپیۆیە كە لە كاتی بەشداریی لە رێورەسمی یادی 30 ساڵەی روخانی دیواری بەرلین ‌و هەڵوەشانەوەی بلۆكی كۆمۆنیستدا وتی "ناتۆ بەسەرچووەو رووی لە پوكانەوەیە" و ئاماژەی بەوە دا كە "پێویستە لەسەر ئەوروپا ئەركی دابینكردنی دارایی پەیمانەكە بگرێتە ئەستۆ"، بەڵام ئەوروپییەكان نایانەوێ‌ دارایی پەیمانەكە دابین بكەن، بەڵكو دەیانەوێ‌ پەیمانێكی ئەوروپایی ‌و سوپایەكی یەكگرتوو و شەریكایەتییەكی ستراتیجی لە نێوان باكوورو باشووری دەریای ناوەڕاست بێننە دی. هەر بە هۆی ئەم تێڕوانینەوە، سەرۆكی فەرەنسا ئیمانوێل ماكرۆن لە چاوپێكەوتنەكەی ئەم دواییەی لەگەڵ گۆڤاری "ئیكۆنۆمیست" وتی "ناتۆ لە سەرەمەرگدایە و توانای ئەوەی نەماوە كۆنترۆڵی ئەندامەكانی بكا". رستەی دوایی لێدوانەكەی، زۆرتر توركیا دەگرێتەوە كە ئەندامی پەیمانی ناتۆیە، بەڵام بەبێ‌ راوێژ لەگەڵ هاوپەیمانەكانی لە ناتۆ، هێرشی كردۆتە سەر كوردی سوریاو چەكی لە نەیاری سەرەكیی ناتۆ كڕیوە، كە روسیایە. ئەمە هەمووی نیشانەی ئەوەیە كە ناتۆ بەڕاستی لە تەنگژە دایەو چانسی فریاكەوتنی زۆر كەمە.

ئەزموونی كورد لەگەڵ ناتۆ بە هەڵوێستی جیاوازدا تێپەڕیوە. لە ساڵی 1991 دا سێ‌ لە دەوڵەتانی ناتۆ، واتە ئەمریكا و بەریتانیا و فەرەنسا، لە چوارچێوەی دەستێوەردانی مرۆڤانە لە عیراق، هێزی چەكوشی ئامادەیان لە بنكەی ئینچەرلیك لە توركیا دانا بۆ رێگرتن لە هەر لەشكركێشییەكی رژێمی پێشووی عیراق بۆ سەر كورد و لەم سەروبەندەدا ناوچەیەكیان لە سنووری عیراق- توركیاوە تا هێڵی پانی 36 وەك ناوچەی ئارام راگەیاند. ئەمە لاپەڕە پرشنگدارەكەی پەیوەندیی كوردە بە پەیمانی ناتۆوە. رۆڵی توركیا لەم ئۆپەراسیۆنەدا رۆڵێكی سەرەكی بوو، چونكە ئۆپەراسیۆنەكە بەبێ‌ رەزامەندیی توركیاو بەكارهێنانی بنكەی ئینچەرلیك هەڵنەدەسوڕا.

بەڵام ئەمساڵ رۆڵی ناتۆ بەرامبەر بە كورد رۆڵێكی زۆر نێگەتیڤ بوو. لە لایەك ئەمریكا بە شێوەیەكی كتوپڕ دەستبەرداری هێزەكانی سوریای دیموكرات بوو لە باكووری سوریا كە هاوپەیمانی خۆی بوون لە شەڕی دژی تیرۆر. لەو لاشەوە توركیای ئەندامی ناتۆ لەشكركێشیی كردە سەر كوردی سوریا. پێشتریش، 22 ساڵ لەمەوبەر، هێرشی كردبووە سەر هەرێمی كوردستان بە مەبەستی بەرپەرچدانەوەی ئامانجەكانی ئۆپەراسیۆنی ساڵی 1997ی "گەردەلولی دووەمی تۆڵە".

هێرشی توركیا بۆ سەر باكووری سوریا دەشێ‌ هەندێ‌ كێشە بۆ پەیمانی ناتۆ دروست بكا. لە لایەك، زۆرینەی ئەندامانی ناتۆ پشتیوانییان لە هێرشەكە نەكردووەو داوای راگرتنی ئۆپەراسیۆنەكەو كشانەوەی هێزەكانی توركیایان كردووە. ئەمەش بەم واتایە دێت كە هاوبەشەكانی توركیا لە ناو ئەم پەیمانە هەمان تێڕوانینی توركیایان نییە. لە لایەكی ترەوە، ناتۆ ترسی تێوەگلانی لە سوریا هەیە. دیارە توركیا بەوەی كە تاكڕەوانە ئۆپەراسیۆنەكەی دژی كورد دەست پێكردووەو هێزی بۆ باكووری سوریا ناردووە، خۆی لێپرسراوێتیی لەشكركێشییەكە دەگرێتە ئەستۆو ناتۆ هیچ پشتیوانیی ناكا. پەنتاگۆن هەر زوو، پێش دەستپێكردنی ئۆپەراسیۆنەكە رایگەیاند كە توركیا هێرش دەكاتە سەر كوردی سوریاو لەم سەروبەندەدا ئەمریكا نە بەشداری لە هێرشەكەدا دەكاو نە پشتیوانیشی لێ‌ دەكا. بەڵام رەنگە مەسەلەكە روخسارێكی تر وەرگرێ‌، ئەگەر هێزەكانی رژێمی سوریا هێرش بكەنە سەر هێزەكانی توركیا لە ناو سوریا، چونكە بەپێی ماددەی پێنجەمی پەیمانی ناتۆ، ئەگەر هەر دەوڵەتێكی ئەندام هێرشی كرایە سەر، دەبێ‌ ناتۆ فریا بكەوێ‌ ‌و بەرگریی لێ‌ بكا.
ئەمەش بەم مانایە دێت كە توركیا ئەندامێتیی لە پەیمانی ناتۆ بە بەدیهێنانی بەرژەوەندییەكانی خۆی بەكار دێنێ‌ ‌و رەنگە ناتۆ بگلێنێتە شەڕێكی نەخوازراو. بەڵام لە هەلومەرجێكدا كە تێیدا باس لە پوكانەوەی ناتۆ دەكرێ‌، ئەستەمە هیچ دەوڵەتێكی ئەندامی ناتۆ بچێتە ناو ململانێی چەكداری نێوان توركیاو سوریا.

سەرۆكی فەرەنسا ماكرۆن بە شێوەیەكی ناڕاستەوخۆ باسی كردووە كە یەكێ‌ لە هۆكانی پوكانەوەی ناتۆ، بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە ئەندامەكانی تاكڕەوانە بڕیار دەدەن ‌و راوێژ بە یەكتری ناكەن ‌و كێشە بۆ پەیمانەكە دروست دەكەن. رەنگە لەكاتی وتنی ئەم قسەیەدا، ئەگەری سەرهەڵدانی ململانێیەكی چەكداری لە نێوان توركیاو سوریای بە خەیاڵدا هاتبێ‌، لە راستیشدا ئەو ئەگەرە لە ئارادایە. لە بەرەی سەری كانی هێزەكانی سوریای دیموكرات ‌و هێزەكانی رژێمی سوریا رووبەڕووی هێزەكانی توركیا ‌و گروپە چەكدارە هاوكارەكانی بوونەتەوەو ئەگەری پێكدادانی راستەوخۆ لە ئان ‌و ساتدایە.

پوكانەوەی ناتۆ لە بەرژەوەندیی توركیا نابێ‌ ‌و بەدڵنیاییەوە كار دەكاتە سەر هێزی سوپایی توركیا لە ناوچەكەدا. لە رووی سیاسیشەوە، رەنگە پوكانەوەی ناتۆو پێكهێنانی سوپای یەكگرتووی ئەوروپا، زیانی دیكە لە توركیا بدا، چونكە ئەستەمە ئەوروپییەكان توركیا لە سوپای یەكگرتووی ئەوروپا وەرگرن كە ئەمەش رەنگە ببێ‌ بە مایەی داخستنی فایلی بە ئەندام وەرگرتنی توركیا لە یەكێتیی ئەوروپا بۆ هەتا هەتایە.

لە تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان شەیری بکە

سەرەتا