پێش 2 هەفتە 164 جار خوێنراوەتەوە

سكچوون و جۆره‌كانی و هۆكاره‌كانی توشبوون

په‌یام

لە وەرزی هاویندا توشبون بە هەندێك لە نەخۆشیە كان زیاتر دەبێت , یەكێكیش لەو نەخۆشییانە پەتای سكچونە, كە بە زۆری لە وەرزە گەرمەكاندا مرۆڤ دووچاری ئەم پەتایە دەبێت. .بە گوێرەی ڕاپۆرتێكی ڕێكخراوی تەندروستی جیهانی  ڕۆژانە نزیكەی (2195) منداڵ  لە جیهاندا بە هۆی سكچونەوە گیان لە دەستددەدەن.! زیاتر لەو ڕێژەی بە هۆی ئایدز و مەلاریاوە ڕودەدات. وە هەروەها سكچوون بە دووەم هۆكاری سەرەكی گیان لەدەستدانی مناڵان دادەنرێت بەتایبەتی مناڵانی خوار تەمەن 5 ساڵ , و لە 9 منداڵ ڕۆژانە 1 منداڵیان گیان لەدەست دەدات. 

بۆیە پێویستە زیاتر گرنگی بە تەندروستی بدرێت لەم وەرزەدا. ئێمەش وەك پەیج و ماڵپەری بەخشین لە زنجیرە بابەتێكدا باس لەم نەخۆشیە و هۆكارەكانی و چارەسەرەكانی دەكەین , لەگەڵ پێشكەشكردنی چەند ڕێنماییەك بۆ خۆپاراستن لە توشبوون بەم نەخۆشیە.
هاوكات پزیشكانی پسپۆڕی هەناوی , و مناڵان چەند زانیاری و ڕێنماییەك بەشێوەی ڤێدیۆ پێشكەش دەكەن بۆ مەبەستی خۆپاراستنی زیاتر لەم پەتایە.

سەرەتا پێویستە بزانین ئەم نەخۆشیە چییە و جۆرەكانی چین

 سكچوون / یەكێكە لەو نەخۆشی و كێشە تەندروستی یانەی توشی منداڵان و كەسانی پێگەیشتوو دەبێت لە هەموو وەرزەكاندا بە گشتی و لە وەرزی گەرمادا بە تایبەتی.  بریتی یە لە شلبونەوەی پاشەڕۆ زیاتر لە 3 جار لە ڕۆژێكدا.هەندێكجار زۆر زیاتریش دەبێت و ماوەی چەند ڕۆژێك تا چەند هەفتەیەك بەردەوام دەبێت.و دەبێتە هۆی ووشكبونەوەی جەستە بەگشتی و پێست بە تایبەتی بەهۆی لەدەستدانی بڕێكی زۆر لە ئاو و شلەكانی لەش 
سكچوون بە هۆی بەكتریا , و ڤایرۆس , و مشەخۆریشەوە دەگوێزرێتەوە لە ڕێگەی خۆراك و ئاوی پیسەوە, وە لە ڕێگەی كەسانی هەڵگرەوە. بەپێی زانیاری یەكانی (WHO)  ئەم نەخۆشی یە كوشندەیە  ساڵانە نزیكەی 525000 منداڵ  لە جیهاندا دەكوژێت..!

جۆرەكانی سكچوون

 بەپێی كات و ماوەی توشبونەكەی 3 جۆری سەرەكی سكچوون دەستنیشانكراون. كە ئەوانیش بریتین لـــە:
1-سكچوونی ئاوی توند: چەند كاتژمێرێك تا چەند ڕۆژێك دەخایانێت , وەك كۆلێرا.
2-سكچوونی خوێناوی توند: بوونی خوێن لەگەڵ پاشەڕۆ دا لەكاتی سكچوندا.
3-3. سكچوونی بەردەوام: سكچونێك بۆماوە 14 ڕۆژ و زیاتر بەردەوام بێت.

هەوەها بە پێی نەخۆشییەكە  چەند جۆرێكی جیاوازی سكچوون هەن، لەوانەش:

 1-سكچوونی زۆر توند: بەهۆی بەكتریاوە ڕودەدات و  پاشەڕۆ  دەگۆرێت بۆ شلەیەكی شل و زۆر بە خێرای كەسی توشبوو ئاوی جەستە لەدەست دەدات , بە هۆی توندی و زۆری سكچونەكەیەوە.
2-سكچوونی كاتی سەفەر: كاتێك ڕوودەدات كە كەسێك گەشتێك دەكات بۆ شوێنێك بەهۆی گۆڕانكاری كەش و هەواو گۆڕینی جۆرو شێوازی خۆراكەوە توشی ئەم جۆرە لەسكچوون دەبێت. وە ڕەنگە بەهۆی ژەهراوی بونی خۆراكیشەوە ڕوبدات.
3-سكچوونی درێژخایان بە هۆی چەوری یەوە: هەندێك جار دوای  خواردنی چەند جۆرێك خۆراك كەسێك توشی سكچوون دەبێت , بەتایبەتی خۆراكی  چەور و خۆراكی پڕ كالیسیۆم و چەورییە دەستكردەكان , وە هەندێك ماددەی خۆراكی تر .
4-سكچوونی سوتانەوە: بە ناوەكەیدا دیارە كە لەگەڵ سكچونەكەدا كەسەكە هەست بە ئازاری سوتانەوە دەكات لە كاتی دانانی پاشەڕۆدا . كە هەندێكجار بەهۆی زیاد خواردنی بەهاراتەكانی وەك بیبەری تونەوە ڕوودەدات.
5-سكچوون بەهۆی هەوكردنەوە: بە هۆكاری  چەند جۆرێك لە بەكتریاوە ڕوودەدات وەك سالمۆنێلا (salmonella)  كە لەگەڵ سكچونەكەدا ئازارێكی زۆر لە ناوچەی سكدا دروست دەبێت , لەگەڵ بوونی تا , وە خوێناوی بونی پاشەڕۆ. ئەم جۆرە بەزۆری توشی كەسانێك دەبیت كە كێشەی هەوكردنی كۆڵۆنیان هەیە.

 

هۆكاره‌كانی

 1. هەوكردن: توشبوون بە هەوكردن بە هۆی هەندێك (بەكتریا , و ڤایرۆس, و مشەخۆر)ەوە  كە بەزۆری لە ناو ئاوی پیسدا هەن و بڵاودەبنەوە و دەبنە هۆكاری توشبوون بە سكچوون بە تایبەتی كاتێك كە ڕێوشوێنی تەندروستی و خاوێنی جێبەجێ‌ نەكرێت لە شوێنێكدا, وەك ناوچە هەژارنشینی یەكان.
2. بەدخۆراكی: یاخود خراپ خۆری  و نەبوونی بڕی پێویستی خۆراكە سەرەكی یەكان بە یەكێك لە هۆكارە سەرەكی یەكانی توشبوونی سكچوون دادەنرێت بەتایبەتی لای مناڵانی خوارتەمەن 5 ساڵ. 
3. پیسبوونی سەرچاوەكانی ئاو: كاتێك ئاوی خواردنەوە تێكەڵ بە سەرچاوەی پیسی وەك پاشەڕۆی مرۆڤ و ئاژەڵ دەبێت , ئەوا دەبێتە هۆكاری توشبوون بە زۆر نەخۆشی مەترسی دار بە گشتی و سكچوون بە تایبەتی. 

هۆكارەكانی تر: چەندین هۆكاری تریش هەن كە دەكرێت بڵێین سەرەكی نین , بەڵام  دەبنە هۆی توشبوون بە سكچوون .                 

 لــەوانەش: 
1. پەیڕەوی نەكردنی پاك و خاوێنی: سكچون لە كەسێكەوە بۆ كەسێكی تر دەگوێزرێتەوە ئەگەر ئاگاداری پاك و خاوێنی كەل و پەل و پێداویستی یە كانی ڕۆژانەیان نەبن. وە هەروەها پاك و خاوێن ڕانەگرتنی خۆراك و ئاوی خواردنەوە لە ناو ماڵەكاندا دەبێتە هۆی توشبوون بە سكچوون.
2. دەرمان: هەندێك جۆری دەرمان و چارەسەری پزیشكی هەن كە كاریگەری لاوەكی یان هەیە لەسەر كەسی بەكارهێنەر و  دەبنە هۆی توشبوون بە سكچون وەك { دژەهەوكردنەكان (antibiotics) و (NSAIDs) و هەروەها ئەو دەرمانانەی (magnesium) یان تێدایە, وە هەندێك دەرمانی فشاری بەرزی خوێن, و هەوەها دەرمانی یاریدەدەر بۆ بەتاڵكردنەوەی ڕیخۆڵە(laxatives).}
3. ناهەوسەنگی دەروونی: وەك توشبوون بە دڵەڕاوكێ‌ و فشاری دەروونی.ده‌کرێت ، مرۆڤ به‌هۆی ناهاوسه‌نگی ده‌روونییه‌وه‌ دوچاری سکچوون ببێت.
4. زۆر خواردنەوەی ئەو خواردنەوانەی كافاینیان تێدایە , وەك چا , قاوە, خواردنەوە گازی یەكان.
5. هەستیاری: بوونی هەستیاری بە هەندێك جۆری خۆراك.
6. تێكچوونی ناوپۆشی ڕیخۆڵە بەهۆی هەندێك دەرمانەوە.
7. هەوكردن ڕیخۆڵەكوێرە.

لە تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان شەیری بکە

  • 19 کاتژمێر پێش ئێستا

    نیشانه‌كانی به‌ردی گورچیله‌

  • 5 رۆژ پێش ئێستا

    خواردنی گۆشتی سوور ئه‌م زیانانه‌شی هه‌یه‌

  • پێش 2 هەفتە

    سكچوون و جۆره‌كانی و هۆكاره‌كانی توشبوون

  • پێش 2 هەفتە

    دووكەڵی جگەرە شێرپەنجەی ئەندامەكانی سەر و مل مەترسیدارتر دەكات

  • پێش 2 هەفتە

    ئایا تۆ ئه‌م گرنگییەی شیردانی سروشتی ده‌زانیت بۆ خانمی شیرده‌ر؟

  • پێش 2 هەفتە

    ئه‌م ڕێنماییانه‌ جێبه‌جێبكه‌ و خۆت له‌ نه‌خۆشییه‌كانی كۆڵۆن بپارێزه‌

  • پێش 2 هەفتە

    ئه‌و منداڵانه‌ی ژه‌می به‌یانی ناخۆن، مه‌ترسی گه‌وره‌ له‌سه‌ر دڵ و بۆری خوێنه‌كانیان هه‌یه‌

  • پێش 2 هەفتە

    سه‌رئێشه‌ی سترێس یان سه‌رئێشه‌ی دڵه‌ڕاوکێ

سەرەتا